De Common Ground-reis van Sittard-Geleen, 9 jaar stappen zetten

Als je nu met het team van de gemeente Sittard-Geleen praat over Common Ground denk je snel: “die zijn echt heel ver.” En dat is zo, maar dat ging niet van gister op vandaag. Het is het resultaat van 9 jaar hard werken, zaadjes planten en stappen zetten. 

Hoe het begon in 2017

In 2026 ontkom je er niet meer aan, digitale autonomie en soevereiniteit. We zijn met zijn allen ruw wakker geschud het afgelopen jaar. In Sittard-Geleen werd daar in 2017 al door een aantal mensen aan gedacht. Gekoppeld aan het net aangekondigde Common Ground-programma was dit het ideale moment om bewustzijn te creëren. Om zaadjes te planten voor het besef dat verandering noodzakelijk was.

De Common Ground-beweging kwam 5 jaar later echt van de grond. Met de wens voor een Mijn Gemeente-omgeving gebouwd op open source-componenten. En aangesloten op Common Ground.

Alleen, Sittard-Geleen had geen Haven-omgeving en Mijn Gemeente had alleen meerwaarde als er ook andere componenten ingezet zouden worden. De makkelijke conclusie was geweest: het komt te vroeg. Maar het team vroeg zich ook af: “wanneer komt het dan wel op tijd?” Om het project toch in gang te zetten werden er bewust korte contracten afgesloten met bestaande leveranciers en zijn ze simpelweg gestart.

Van eigen apps bouwen tot integratie

Waar zijn ze gestart? Bijvoorbeeld met het gebruik van Appsemble. In dit open source low-code platform bouwt de gemeente zelf eenvoudige applicaties. Deze apps ondersteunen onder andere de registratie en afhandeling van telefoonnotities van het Klant Contact Center. Bij het ontbreken van een Haven-omgeving werd Appsemble afgenomen als SaaS.

Rond diezelfde periode was ook het bestaande integratieplatform toe aan vervanging. Ook hier koos Sittard-Geleen bewust voor een open source-platform dat aansloot op Common Ground. De keuze viel op het Frank!Framework als vervanger van Adeptia.

En in de zomer van 2023 is er gestart met datavirtualisatie via Apache Drill. Met hulp van WeAreFrank! en pragmatisch aangepakt. Eerst buiten de deur gehost om gewoon te kunnen starten.

Zo liet en laat Sittard-Geleen zich niet tegenhouden door een niet perfecte situatie. Hun aanpak bewijst dat er heel veel kan als je een beetje creatief bent. Zodra de sneeuwbal van de heuvel naar beneden rolt wordt deze iedere keer een beetje groter.

Het is een voortdurend proces

Na 4 jaar Common Ground-inspanningen staan er inmiddels een flink aantal componenten op de eigen Haven-omgeving. Niet alleen Appsemble, het Frank!Framework en datavirtualisatie, maar ook nieuwe elementen. Waaronder vele registers en componenten als GZAC, FSC-NLX, OpenFormulieren en APIsix.

Ook in 2026 worden er nog componenten bijgeplaatst en lopen er een aantal pilots. Daarnaast blijven enkele open source-componenten afgenomen worden als SaaS. Denk aan het authenticatieplatform voor inwoners en ondernemers en een deel van NL Notify.

De wind in de rug met de gemeentelijke informatievisie

Het Common Ground-team heeft in 2025 een extra steuntje in de rug gekregen met de invoering van de gemeentelijke informatievisie. De speerpunten ‘Open source & Common Ground’ en ‘Digitale soevereiniteit’ raken direct aan de beweging naar Common Ground. Daarnaast is Common Ground ook nog eens randvoorwaardelijk voor tien van de in totaal 15 punten.

Dat Common Ground en open source nu vastliggen in een meerjarige informatievisie geeft het project ook een duidelijke sponsor hoger in de organisatie.

Steeds een stapje verder

Met de komst van de gemeentelijke informatievisie is de gemeente Sittard-Geleen niet gelijk volledig over naar Common Ground. De winkel moet blijven draaien, er zijn bestaande contracten, niet alle applicaties zijn al zover. Maar, waar het past en er natuurlijke overstapmomenten zijn worden die benut.

De pragmatische aanpak geldt ook voor de inrichting van het team dat zich met Common Ground bezighoudt. Kijk je nu naar het team, dan lijken het heel veel poppetjes. Het volgende klinkt misschien als herhaling, want ook hier is het met stappen gegaan. 

Toen er in 2022 gestart werd met Common Ground werden rollen vooral toegevoegd aan bestaande functies. De enterprise architect en integratiespecialist van de gemeente gingen in hun werk meer aan de slag met Common Ground. Het team kreeg er wel al snel een ketenregisseur bij, die het overzicht houdt op alle componenten en koppelingen.

Met de vaststelling van de informatievisie zijn er in 2025 meer mensen aan het team toegevoegd. Voor de uitvoering van de visie kwam er een programmamanager. De professionalisering van de technische kant gebeurde door DevOps en een product owner uit de bestaande organisatie aan te haken.

Waar de hosting van de Haven-omgeving eerst uitbesteed was aan een externe partij, is de gemeente nu bezig met een migratie naar een on-premises Haven-omgeving.  Zo houdt de gemeente echt zelf controle over de data en zijn ze digitaal autonoom en soeverein.

Weerstand en doorpakken

Al deze stappen en ontwikkelingen gaan niet vanzelf. Er is heus intern sceptisch gekeken naar de ontwikkelingen en op sommige vlakken is die kijk er nog steeds. De mensen die de kar trekken hebben hier ook een rol om de organisatie mee te nemen. Uiteindelijk plukt de gemeente er de vruchten van als het gaat om controle, regie, kosten en functionaliteit.

De uitdagingen met data

Eén van de volgende grote stappen is datavirtualisatie. Vanuit de Common Ground-gedachte wil men graag data ophalen bij de bron. 

Dat was in de situatie 10 jaar geleden verre van de realiteit. In het datawarehouse zaten veel kopieerslagen. Daarnaast was er niet één datawarehouse. Sociale Zaken had een eigen datawarehouse, er was een centraal BI datawarehouse en voor kaartmateriaal was er weer een aparte bak met data.

De komst van een nieuw BI-product naast het bestaande BI-product was zeker een aanleiding om op zoek te gaan naar een betere manier van data ontsluiten. Met name door het besef dat je bij een wissel van BI-product al je logica opnieuw moet opbouwen. 

Daarnaast wilde Sittard-Geleen ook een snellere ‘time-to-market’ voor het beschikbaar maken van nieuwe data.

Kijkend naar de toekomst verwachtte men ook veel meer en nieuwe soorten data. Denk bijvoorbeeld aan sensordata vanuit smart city-projecten. Al deze nieuwe databronnen en datasoorten willen ze graag op één centrale plek kunnen combineren.

Datavirtualisatie

Met datavirtualisatie als een laag tussen databronnen en BI-tools & dataconsumenten is die centrale plek gevonden. In plaats van data centraal op te slaan spreek je met datavirtualisatie alle bronnen apart aan en zie je data toch in één overzicht.

Het mooie van datavirtualisatie is dat het eigenlijk ieder bestandstype en datasoort kan ontsluiten. Van data warehouses tot SaaS-applicaties en van big data/NoSQL tot CSV-files. 

Voor de ontwikkelaars van dashboards is datavirtualisatie de tussenlaag die alle data bij elkaar brengt in één overzicht. Zo haal je data op bij de bron, hoef je niet te kopiëren en ben je niet afhankelijk van databronnen of BI-tools.

Ook datavirtualisatie was een reis

In 2020 is er binnen de gemeente Sittard-Geleen gekeken naar de beste oplossing om hun data-uitdagingen aan te pakken. Naast datavirtualisatie is er gekeken naar data warehousing, data lake en data mesh.

Hier kwam datavirtualisatie als veelbelovende richting uit de bus en een proof of concept in 2022 bevestigde dit idee. Binnen 3 dagen waren er meerdere use cases uitgewerkt waarbij data bij de bron werd opgehaald en in verschillende BI-tools getoond werd.

Het klinkt als een no-brainer, maar dat was doorgaan met datavirtualisatie niet. Er was geen kant-en-klare Common Ground of open source-applicatie beschikbaar. En de open source-applicatie die men wel vond had geen actieve community. 

Zo moest Sittard-Geleen ineens zelf software gaan ontwikkelen. Via een aanbesteding is WeAreFrank! aangehaakt als ontwikkelpartner. De keuze viel uiteindelijk op Apache Drill, een breed gedragen en goed ontwikkelde open source-applicatie voor datavirtualisatie.

Datavirtualisatie en het Gemeentelijk Gegevensmodel

Met de opkomst en gouden Common Ground-status van het Gemeentelijk Gegevensmodel (GGM) was het reeds bij de start een vereiste om datavirtualisatie hier goed op aan te sluiten. Alleen is de data-opslag en de query toolbox van het GGM vooral gericht op ‘traditionele’ data warehousing.

Hiervoor is een aanpak ontwikkeld met SQL-queries en configuratie voor Apache Drill, gebaseerd op het GGM. Nog lang niet alle bronnen van het GGM zijn ontsloten, maar een eerste stap is gezet. Geheel volgens de Common Ground-gedachte is dit publiek en open source beschikbaar op Github.

De droom en toekomst van datavirtualisatie

Met datavirtualisatie wil de gemeente Sittard-Geleen één toegangsplek maken voor dataontsluiting en logica. Zo ontstaat flexibiliteit, efficiëntie en kwaliteit. Daarnaast maakt datavirtualisatie het mogelijk om real-time gegevens te gebruiken voor analyses en visualisatie. Nieuwe databronnen zijn makkelijker en sneller te ontsluiten en er kunnen allerlei soorten data en databronnen ontsloten worden. Allemaal volgens de Common Ground-principes.

Bij Sittard-Geleen wordt momenteel hard gewerkt om de eerste use cases naar productie te brengen, zodat ook het datagebruik meer digitaal autonoom wordt.

De ultieme droom is dat het product en de GGM-inrichting breder gebruikt gaat worden en doorontwikkeld wordt met meerdere gemeenten. Heb je interesse in datavirtualisatie? Neem contact met ons op voor een demo om te zien hoe jij ook makkelijker en sneller data kan ontsluiten en gebruiken.

Dit artikel is gebaseerd op een presentatie van de Gemeente Sittard-Geleen tijdens KBenP Digitale Overheid LIVE. Je kunt de slides van de presentatie ook bekijken.